Ik heb een paar drukke dagen voor de boeg. Vanavond een trouwdienst (over de eerste liefde). Morgen een familiedag in Winsum (dat ligt in Groningen). En zondag een morgendienst (over Jij bent mij geliefde) waarin drie kinderen worden gedoopt (dat wordt een groot feest), een middagdienst om 14.30 in Nieuw-Lekkerland (over Zondag 18: Christus' Tegenwoordigheid vieren) en om 16.30 in Lisse (over Zondag 1: Ik ben van Christus). Mooie thema's allemaal, maar soms is het goede wat veel;-).
Ik heb overigens nog een verheugend bericht: mijn thuiscomputer is inderdaad passé maar de harde schijf bleek te redden, dus die heb ik nu als externe harde schijf in huis. Geen verlies dus van talloze documenten en preken. Ook dat is weer Gods liefde.
Over de liefde gaat het dus straks in de trouwdienst. Een passage uit de preek die ik hoop te houden:

Ik moet toegeven dat het niet gemakkelijk is te geloven in een onvoorwaardelijke liefde in een wereld die bol staat van voorwaardelijke liefde en dus van angst. Wij leven vaak een angstig leven. Bang voor van alles en nog wat.
En daarom spreken we vanavond over de liefde.
Want er is maar één afdoende middel tegen angst.
Dat is niet: moed.
Dat is ook niet: dapperheid.
Dat is evenmin: controle.
Het enige afdoende middel tegen angst is liefde.

En de tekst van jullie trouwkaart jubelt het als het ware uit.
Er klinkt een vrolijk lied, een juichkreet.

Wij hebben Gods liefde leren kennen
en vertrouwen daarop!

Voel je hoe alles in een ander perspectief komt te staan als die woorden klinken in je leven? Als je leert om te vertrouwen op de liefde van God?

26 september staat in mijn geheugen gegrift als de datum waarop twaalf jaar geleden ons kleine meisje Nathanja veel te vroeg om te kunnen blijven leven werd geboren, na twintig weken zwangerschap. Dat heeft diepe indruk gemaakt, hoewel ik het gevoel heb dat ik toen niet zo erg goed bij mijn verdriet kon. Vandaag merk ik weer dat het stille verdriet er nog steeds is, en dat het in de loop van de jaren eerder sterker dan zwakker is geworden. Ik herinner me dat ik toentertijd - ik was veel met poëzie bezig toen - een heel korte poëtische tekst heb gemaakt, waarin ik verwoordde hoe moeilijk ik het vond om bij het gevoel van verdriet te komen:

stug
staat
de
steen

in
de
stilte
en

huilt
je
naam

huilt
je
naam


Nathanja hebben we haar genoemd: 'De HEER geeft'. Op de grafsteen staat die naam, met daarbij de korte zin: 'Je bent van God'. 26 - 9 - 1995.

Wat betekent Gods liefde als je harde schijf is gecrasht? Misschien vind je dat een wat platvloerse vraag, maar ik denk dat het toch wel een belangrijke en realistische vraag is. Voor mij in elk geval wel: de harde schijf van mijn computer thuis is namelijk gecrasht, zo deelde de meneer van de comptershop vlakbij de Fonteinkerk vanmiddag vriendelijk aan mij mee: 'met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid' (er is dus nog een sprankje hoop). Dat betekent dus dat ik waarschijnlijk heel erg veel documenten kwijt ben (gelukkig niet de meest recente, want die staan op een USB-stick die ik steeds heen en weer neem tussen mijn werkkamer in de kerk en mijn werkkamer thuis). Vind ik dit erg? Och, het is wel vervelend, maar toch niet onoverkomelijk. Veel werk uit het verleden is daarmee verdwenen: oudere preken, beleidsdocumenten, andere teksten (de zegen van een internetsite is dat ik daar nu veel terug kan vinden). Ook mijn nieuwe preekrooster trouwens, bedenk ik net, voor 2008, dus ik weet nu niet meer precies in welke kerken ik wanneer als gastpredikant zou voorgaan; afijn, daar kom ik vanzelf wel weer achter.
Gods liefde is meer dan het leven. Daarover gaat de tijdmetjezus-meditatie vandaag. Een gecrashte harde schijf is iets wat bij 'het leven' hoort. En juist omdat Gods liefde veel meer is, en omdat ik die liefde ook wat beter begin te kennen, ben ik niet zo heel erg gefrustreerd (een aantal jaren geleden zou ik dagenlang gebaald hebben).
Nou, dat zijn zo wat mijmeringen bij een gecrashte harde schijf: een schone lei, een nieuw begin, leren loslaten, niet vastzitten aan wat je hebt opgebouwd.

Vandaag wat overwegingen rond een dubbelthema: hoe pastoraal is een missionaire gemente of hoe missionair is een pastorale gemeente? Er bestaat nog wel eens de neiging om 'binnen' en 'buiten' met elkaar te contrasteren als het gaat om eigentijds gemeente zijn. Ik ontdek steeds meer hoe belangrijk verbondenheid binnen de gemeente is voor een missionaire uitstraling.
- Afgelopen dinsdag was ik voor het eerst betrokken bij 'gebed en zalving' voor een zieke in onze gemeente. De zieke vertelde dat ze juist daarover heel mooie gesprekken heeft gehad met enkele mensen die haar zorg geven en die niet of nauwelijks betrokken zijn bij geloof of kerk.
- Ik ben momenteel betrokken bij een kerkelijke gemeente elders in Noord-Holland waar juist rond het missionair zijn binnen de gemente veel vervreemding en verwijdering was ontstaan vanwege zeer uiteenlopende visies daarop. Er is nu een heel binnenkerkelijk traject opgezet om weer in gesprek te komen met elkaar, om weer verbinding te maken. Ik geloof dat juist dit binnenkerkelijke traject een krachtige bijdrage zal zijn aan de missionaire uitstraling van de gemeente.
- In de voorbije jaren hebben we in de Fonteinkerk een heel aantal nieuwkomers mogen begroeten. Allemaal gaven ze aan vooral geraakt te zijn door de verbondenheid die de gemeente uitstraalt: 'We voelden ons direct echt welkom, we werden gezien!'

Ik denk dat de nauwe relatie tussen pastoraal gemeente zijn en missionair gemeente zijn ligt in de kunst van het verbinding maken. Dat is momenteel in mijn nadenken en bezig zijn een kernthema: hoe kan ik, hoe kunnen wij verbinding maken? Dat werkwoord verdient het om veelvuldig te worden vervoegd:
ik maak verbinding
jij maakt verbinding
hij maakt verbinding
wij maken verbinding
jullie maken verbinding
zij maken verbinding
wij zijn verbonden

Van bloggen is het niet gekomen deze week. Op de drempel van de nieuwe week toch nog een stukje. De preek waarin de icoon een belangrijke speelt is voorbereid. Ik zie uit naar een liefdevolle ontmoeting morgen in de kerk tussen de Drie-enige en zijn kinderen (als je op het plaatje klikt, krijg je een grotere versie, die die je kunt uitprinten en uitknippen, om er vervolgens lang en liefdevol naar te kijken).

Heel leuk vind ik het om volgende week zaterdag te mogen spreken in een startweekend van de GKV in Nijkerk-West. Het zal ook gaan over Gods liefde. Kijk maar eens op de site van die gemeente:
Zie: www.bronvanleven.nl

Gisteren ben ik begonnen met een prekenserie over het thema 'God is liefde'. De dienst is te beluisteren via www.kerkomroep.nl. Tot nu toe waren er steeds problemen met de kerktelefoon en dus ook met het naluisteren van diensten via de kerkomroep. Nu lijkt dat in orde te zijn (je moet de boxen van de computer wel flink hard zetten omdat de opname wat aan de zachte kant is). Het is de moeite waard om even te luisteren omdat het koor Servants of the Lord een paar prachtige bijdragen heeft geleverd!
Deze week bereid ik een preek voor waarin het zal gaan over 'De Drie-eenheid als liefdevolle gemeenschap'. Ik maak daarbij gebruik van wat je zou kunnen noemen 'theologie in kleur': de prachtige triniteitsicoon van Andrej Rublev. Vanuit mijn interesse voor iconen vond ik in een boek over dat onderwerp een aantal regels waaraan de iconenschrijver zich moet houden. Ik laat ze hieronder volgen en geloof dat de prediker deze regels zich ook eigen kan maken met het oog op het 'schilderen' van zijn preek.

Regels voor de iconenschilder (16de eeuw, Russisch)

1. Alvorens met je werk te beginnen, maak het teken des kruises, bid in stilte en vergeef je vijanden.

2. Leg je met liefde toe op ieder detail van de icoon alsof je voor de Heer zelf werkt.

3. Bid gedurende het werk om je innerlijk te versterken. Vermijd vooral de ijdele woorden en bewaar het stilzwijgen.

4. Bid in het bijzonder in vereniging met de Heilige van wie je het gelaat schildert. Behoed je geest voor de afleiding en de Heilige zal bij je zijn.

5. Als je een kleur kiest, strek dan je geestelijke handen uit naar de Heer en vraag Hem om raad.

6. Wees niet jaloers op het werk van je naaste: zijn succes is ook jouw succes.

7. Als je icoon beëindigd is, dank dan de Heer, dat Zijn Barmhartigheid je de genade heeft verleend om de Heilige Beeltenissen te schilderen.

8. Laat je icoon gezegend worden door het op het altaar te plaatsen. Wees de eerste om ervoor te bidden, voordat je het aan anderen geeft.

9. Vergeet nooit: de vreugde om de iconen in de wereld te verbreiden; de vreugde van het werk zelf van de iconenschilder; de vreugde om de heilige de mogelijkheid te geven om door zijn icoon te stralen; de vreugde om in gemeenschap te zijn met de Heilige van wie je het gelaat schildert.

Zie: www.josdouma.nl/godisliefde

Elke donderdagmorgen staat in mijn agenda: 'Spatium Spiritus', 'Ruimte voor de Geest'. Dit dagdeel is een wekelijkse retraite. Is dat nu gemakkelijk? Nee. Het is niet gemakkelijk om de eenzaamheid te zoeken, om geen mail op te halen, geen preekvoorbereidingen te doen, geen dingen even snel te regelen. Want dat is belangrijk in de eenzaamheid: dat ik al die dingen loslaat en mijn waarde niet ontleen aan het beantwoorden van mailtjes en telefoontjes of het schrijven van een meditatie of een preek. Het is niet gemakkelijk, en het lukt me ook nog slecht. Vanmorgen ben ik later van huis gegaan dan de bedoeling was (mijn werkkamer in de kerk is de ruimte voor de Spatium Spiritus), en daar heb ik eerst een paar regelklusjes gedaan, een telefoontje beantwoord, de deur open gedaan voor iemand die aanbelde, toch even naar de mail gekeken. Allemaal manieren om de ruimte van de eenzaamheid te ontvluchten. Ik probeer nog steeds te leren wat eenzaamheid is, en Henri Nouwen helpt me daarbij enorm. Zijn boek 'De woestijn zal bloeien' heb ik al enkele keren gelezen en ik doe het nu weer om in me te laten afdalen wat eenzaamheid is:

De eenzaamheid is de ruimte, waarin reiniging en transformatie geschieden, de plaats van de grote worsteling en van de grote ontmoeting. Eenzaamheid is maar niet eenvoudig middel tot een doel. Eenzaamheid is doel in zichzelf. Het is de ruimte, waar Christus ons herschept naar zijn eigen beeld en ons bevrijdt van de obsessies van de wereld, waarvan we slachtoffer waren.

Zie: www.josdouma.nl/spatiumspiritus

Gisteren heb ik gepreekt over Jakobus 5:13-16: 'Gebed en zalving voor zieken'. Ik vond het zelf een indrukwekkende dienst en hoorde dat ook van veel aanwezigen. Dat kwam zeker ook doordat de man van de ernstig zieke zuster uit onze gemeente voorafgaand aan de voorbeden iets vertelde over het ziekteproces, over het zoeken van Gods weg en over het verlangen om een weg te vinden rond 'zalving en gebed'. Op www.josdouma.nl/genezing kun je de twee gehouden preken vinden en ook twee pastorale beleidsdocumenten die ik geschreven heb en die binnenkort in de kerkenraad besproken zullen worden. Ik heb goede hoop dat we hier als kerkenraad en gemeente in liefde en wijsheid mee om zullen gaan, en dat we als gemeente zo een nieuwe weg mogen ontdekken van spirituele en pastorale zorg voor onze zieken. Want onze God is een Heelmeester!

Intussen dient zich ook alweer een nieuw thema aan: De Liefde! Hoewel: niet nieuw, want het zal blijken dat juist de liefde genezende kracht heeft! In de komende maanden hoop ik onder het thema 'God is liefde' een heel aantal preken te houden over Gods liefde en onze liefde, over liefhebben en bemind worden, over gebrek aan liefde en verlangen naar liefde. Een prachtig boek daarover is van Anselm Gr&eauml;n: 'Wonen in het huis van de liefde'. Ik wil me met het oog op de preken deze woorden uit de inleiding van het boek eigen maken (waarbij ik het woord 'schrijven' vervangen heb door 'preken'):

Ik denk dat het erop aankomt op zo'n manier over de liefde van God en onze menselijke liefde te preken dat we die ook echt ervaren en dat we tegelijk ook voelen hoe deze ervaring onze wonden geneest en ons diepste verlangen vervult.

Dat is denk ik de grootste geestelijke uitdaging voor de komende tijd: liefdevol preken over de liefde. Want het is zo'n gevaar om vanuit eigen gekwetste liefde te preken, of vanuit (verdrongen) boosheid over gebrek aan liefde in de gemeente. Dat is een geestelijke valkuil. Mijn gebed is daaom: 'Heer, leer me liefdevol preken. Dat ik niet óver de liefde preek, maar in de taal van de liefde preek. Leer me die taal die uitreikt naar de ander, die tastend zoekt en zich kwetsbaar opstelt, die weet hoeveel gekwetste en hoevel niet-ervaren liefde er is. Geef dat we samen als gemeente dieper mogen worden ingewijd en ingeleid in het onvoorstelbare geheim van uw goddelijke liefde.'

Zie verder: www.josdouma.nl/godisliefde

In de voorbije jaren was de donderdagmorgen het dagdeel dat ik op onze jongste zoon paste. Maar Reitze in nu naar school en daarmee vervalt deze oppasochtend. Ik heb er nu voor gekozen om deze ochtend in de werkweek in het vervolg te altijd wijden aan bezinning en stilte. Je zou het een wekelijkse retraite kunnen noemen. Ik heb dat in mijn agenda ook duidelijk gemarkeerd: geen enkele andere afspraak mag op dit dagdeel terecht komen! Ik noem deze ruimte: Spatium Spiritus, Ruimte van de Geest. Het is een ruimte van rust en stilte, van verdieping en verworteling, van terug naar de eerste liefde. Een ruimte ook om op adem te komen, om weer terug te gaan naar de kern die zo gemakkelijk overwoekerd wordt door alle dingen waar ik mee bezig ben.
Ik lees tijdens deze wekelijkse retraite de Psalmen (een achtste deel van het Psalmenboek per keer, zodat ik na acht weken weer bij Psalm 1 kan beginnen). Verder lees ik boeken van Henri Nouwen. Ik heb nu 'De woestijn zal bloeien' gedaan tijdens de twee voorbije ochtenden. Daarnaast oefen ik me in het Jezusgebed en de voorbede.

Zie verder: www.josdouma.nl/spatiumspiritus

Deze weken (ik begin na een blogstilte maar gewoon weer daar waar ik nu ben) ben ik intensief bezig met het thema ' Ziekte en genezing'. In onze gemeente is een ernstig zieke zuster en we zoeken onze weg hoe we de genade en de liefde die God ons allemaal schenkt het beste met haar kunnen delen. We zien uit naar lichamelijke genezing, maar naar de mens gesproken moet daarvoor een wonder gebeuren.
Dit vormt de directe aanleiding voor de preek van gisteren: Vertrouwd met ziekte. En komende zondag hoop ik te preken over de woorden uit Jacobus 5:13-16:

Als een van u het moeilijk heeft, laat hij bidden; is hij vrolijk, laat hij een loflied zingen. Laat iemand die ziek is de oudsten van de gemeente bij zich roepen; laten ze voor hem bidden en hem met olie zalven in de naam van de Heer. Het gelovige gebed zal de zieke redden, en de Heer zal hem laten opstaan. Wanneer hij gezondigd heeft, zal het hem vergeven worden. Beken elkaar uw zonden en bid voor elkaar, dan zult u genezen. Want het gebed van een rechtvaardige is krachtig en mist zijn uitwerking niet.

Ik hoop dat ik deze dagen tot heldere wijsheid van de Geest mag komen over de uitleg en toepassing van deze bijbelwoorden in onze gemeente. Bij mij is het verlangen om 'Gebed en zalving' een duidelijke plaats te geven in het 'pastorale aanbod' in onze gemeente een duidelijke plaats te geven. Dat er zovelen naar genezingsdiensten als die van jan Zijlstra gaan, heeft mijns inziens alles te maken met de gebrekkige pastorale omgang met de werkelijkheid van de genezing (naar ziel, geest en lichaam) in veel protestantse kerken. Want de plaatselijk gemeente, die geroepen is een liefdevolle en genezende gemeenschap te zijn is de plek waar gelovige zieken terecht moeten kunnen met hun verlangen naar genezing en naar een pastoraal-spirituele invulling en vormgeving van het zoeken naar die genezing.

www.josdouma.nl/genezing

We blijven dus in Haarlem. Door alles wat er rond het beroepingswerk heen is gebeurd en gezegd en gedaan hebben we sterk ervaren dat we opnieuw worden verbonden aan de Fonteinkerk. Het was niet gemakkelijk voor ons, maar uiteindelijk wel duidelijk. We hopen en verwachten dat de Heilige Geest ons in de Fonteinkerk verder wil inzetten voor het werk dat Hij aan het doen is.
Het was ook een inspannende periode en we (ik schrijf steeds in meervoud omdat Joke en ik allebei uiteraard zeer intensief in heel het proces betrokken waren) zien uit naar de vakantie. Aanstaande donderdag vertrekken we voor een paar weken naar Frankrijk: uitrusten, genieten, lezen, zwemmen, samen dingen doen met de kinderen enzovoort.
Op deze blog vier ik nog wat langer vakantie: ik hoop op maandag 27 augustus hier weer te vinden te zijn. Tot die tijd kun je dagelijks terecht op:

www.tijdmetjezus.nl.

'Kan dat eigenlijk wel? Op je weblog schrijven over de beroepen?' Ik heb die vraag niet heel rechtstreeks gehad, maar het schemerde wel her en der door in reacties. We hebben nu een beslissing genomen (die nu in de drie gemeenten eerst gecommuniceerd en verwerkt kan worden; volgende week volgt in de krant het officiële bericht).
Ik heb over de genoemde vraag wat lopen nadenken en dat bracht me terug naar een aantal opmerkingen van professor Mees te Velde een aantal jaren geleden gemaakt over het predikantschap in deze tijd. Ik heb ze in maart 2003, toen ik net als predikant in de Fonteinkerk in Haarlem was begonnen, ook in het kerkblad doorgegeven. Ik laat die passage hier volgen.

Veel predikanten lopen vast in hun werk. Een van de oorzaken daarvan is volgens te Velde: dat predikanten zich doorgaans te passief en te defensief opstellen in de invulling van hun ambt en zich teveel laten leiden door de (zeer uiteenlopende!) verwachtingen van de gemeenteleden en de kerkenraden. Vrij scherp schrijft hij dan: 'Veel dominees maken wat de structurele invulling van hun beroep betreft een onzelfstandige indruk. Het is kennelijk moeilijk om een nieuwe élan te ontwikkelen en het predikantschap als een echte leidinggevende taak in de gemeente neer te zetten.' Kortom, te Velde waarschuwt predikanten ervoor hun agenda niet allereerst te laten bepalen en invullen door alles wat van hen verwacht wordt, maar door datgene waarvan ze zelf overtuigd zijn: 'dat vraagt de Here van mij als predikant in deze gemeente'.
Nog een kritische noot van Te Velde: 'Op dit moment treedt de gemiddelde predikant m.i. te weinig zelfstandig en met beslistheid over eigen functioneren op. Dat heeft ook gevolg voor de mate waarin het lukt om leiding te geven in de gemeente. Als dominee heb je een stuk geestelijke vrijmoedigheid en onafhankelijkheid nodig.'
'Vrijmoedigheid en onafhankelijkheid.' Dat vind ik ook twee heel belangrijke kwaliteiten voor het predikant-zijn. Waarbij dan wel bedacht moet worden dat het geestelijke kwaliteiten zijn. Het gaat om de vrijmoedigheid die gevonden wordt in de verbondenheid met Christus! Het gaat om de onafhankelijkheid die voortvloeit uit de volstrekte afhankelijkheid van Christus! Leest u hierbij eens uit 1 Korintiërs 4:1-5 ('Hij, die mij beoordeelt is de Here').

Ik leer hier zelf weer twee dingen van. 1) Wat kan de praktijk een stuk weerbarstiger zijn dan de goede voornemens en gedachten daarover. Ben ik al wel veel verder gekomen dan vier jaar geleden? 2) Ik wil graag bezig zijn met een eigentijdse invulling van het predikantschap en daarbij hoort - en dan ben ik terug bij de beginvraag van deze blog - dat ik op een open en transparante manier gebruik maak van eigentijdse communicatiemiddelen zoals een website en een weblog. Dat is redelijk nieuw en roept dus ook vragen op. Ik hoop dat ze hier in elk geval in een kader geplaatst zijn.

Het blijft wat kwetsbaar om op een weblog te schrijven over de ontvangen beroepen. Dat geldt helemaal als het om de eigen gemeente gaat (die ik uiteraard van binnenuit ken en waar de gemeente mij ook beter kent - vandaar bij deze blog een beeld van het interieur van de kerk en niet zoals bij Leeuwarden en Almere van de buitenkant). Maar na de twee berichten over Leeuwarden en Almere moet er voor een zeker evenwicht nu ook aandacht zijn voor Haarlem.
Want ook in de Fonteinkerkgemeente wordt er intensief nagedacht en gesproken over mijn plek als predikant en ontvangen we veel mailtjes, brieven, kaarten, telefoontjes waarin de roep klinkt om te blijven. Naast de beroepingsbrieven uit Almere en Leeuwarden heeft de kerkenraad van de Fonteinkerk gisteren ook helder geformuleerd met het oog op welke processen het belangrijk is dat ik aan de gemeente als predikant verbonden blijf. Ik vind het heel mooi dat daarin de Christocentrische prediking een eerste plek inneemt, ook als uitgangspunt voor het zoeken naar grotere verbondenheid waar ook verschillende 'richtingen' in de gemeente zijn. Daarnaast ligt er een sterk accent op mijn rol in de ontwikkeling van de Fonteinkerk naar een missionaire gemeente, en op mijn rol rond het pastoraat door middel van kleine groepen.
Als ik naast de kernwoorden die voor mij een belangrijke rol spelen rond Leeuwarden ('verbinding') en Almere ('herderschap') een kernwoord moet zetten voor Haarlem, wordt dat 'voor(t)gaan': voorgaan in de Christusverkondiging, voorgaan in de missionaire en pastorale processen die er zijn en voortgaan met de in gang gezette processen omdat die anders vroegtijdig zouden kunnen stokken.
Van iemand buiten de eigen gemeente - en het is heel mooi dat ook vanuit andere kerken in Haarlem en vanuit de contacten rond Geloven in de Stad met mij en Joke wordt meegeleefd en meegebeden - kreeg ik dit bijbelwoord aangereikt (Spreuken 4:23):

Behoed uw hart boven al wat te bewaren is,
want daarin zijn de oorsprongen des levens. (NBG-1951)

Van alles waarover je waakt, waak vooral over je hart,
het is de bron van je leven. (NBV-2004)

Even geen berichten rond het beroepingswerk vandaag, maar een terugblik op zondag. We hadden in de Fonteinkerk de bevestiging van vijf nieuwe ambtsdragers. De preek ging over Psalm 134: Zegen de HEER! Het was bijzonder om samen te spellen en op ons in te laten werken dat dat de voornaamste taak van dienaren van de HEER (ambtsdragers) is: de HEER zegenen. Geen uitgebreide taakomschrijvingen en taakprofielen dus. Iets uit de preek:

De HEER zegenen betekent dat je zegt:
- HEER, ik heb U lief;
- HEER, U bent zo goed bent, dat U alles en iedereen te boven gaat;
- HEER, ik wil U vertellen dat ik ongelooflijk blij met U ben, dat ik dankbaar ben voor alles wat U doet en gedaan hebt;
- HEER, ik wil u zeggen dat ik het zo geweldig indrukwekkend vind dat u rechtvaardig bent, heilig, barmhartig, trouw en geduldig;
- HEER, U bent er voor mij en ik wil er zo graag zijn voor U!
Zoals de HEER in de zegen ons zijn gelaat toewendt, zo wenden wij als we de HEER zegenen Hem ons gelaat toe. De HEER zegenen betekent: oogcontact met Hem zoeken, zien dat Hij straalt en zelf ook beginnen te stralen. De HEER zegenen betekent: erkennen dat onze ogen niets mooiers kunnen zien dan zijn stralende glorie en zijn krachtige licht.

Meer weten? Kijk op: www.josdouma.nl/hijzegentje.
De preek: Zegen de HEER! Hij zegent je (6).

Gisteren waren we in Almere om kennis te maken met het gemeenteleven daar en met veel mensen, en we kwamen veel verlangen, veel betrokkenheid, veel hoopvolle toekomstgerichtheid tegen. Achteraf zoekend naar een kern, moest ik denken aan herderschap. En dat zowel in de pastorale als de richtinggevende betekenis van de metafoor. Er is - net als in Leeuwarden -, en ik denk net als in alle kerken - veel behoefte aan nieuwe verbondenheid, aan verbinding maken met elkaar, met God, met de samenleving, met de kern van kerk-zijn. Verbondenheid in liefde en zorgzaamheid, en in die zin ook pastoraal dus.
Maar sterker nog klonk die andere rol van een herder door: iemand die de richting wijst, die vooropgaat, die de kudde steeds weer vertelt waarom we de dingen ook al weer willen en doen. Krachtig was ook het verlangen voelbaar naar een prediking die praktisch, diepgaand, inspirerend is. Mij komt daarbij dit woord van Jezus te binnen (Johannes 10:3-4):

De schapen luisteren naar zijn stem, hij roept zijn eigen schapen bij hun naam en leidt ze naar buiten. Wanneer hij al zijn schapen naar buiten gebracht heeft, loopt hij voor ze uit en de schapen volgen hem omdat ze zijn stem kennen.

Voor ze uit lopen. Dat is wat de goede herder doet. Ik proefde gisteren zowel het verlangen daarnaar als ook de huiverigheid ervoor (overigens wel in veel mindere mate), want Nederlandse christenen hebben het wat moeilijk met leiderschap. Toch is leiderschap bij uitstek een herderlijke taak: voorop lopen, de stem van de Herder laten horen, richting wijzen. Zo wordt ook Psalm 23 van grote betekenis voor het nadenken over gemeenteopbouw:

De HEER is mijn herder,
het ontbreekt mij aan niets.
Hij laat mij rusten in groene weiden
en voert mij naar vredig water,
hij geeft mij nieuwe kracht
en leidt mij langs veilige paden
tot eer van zijn naam.
Al gaat mijn weg
door een donker dal,
ik vrees geen gevaar,
want u bent bij mij,
uw stok en uw staf,
zij geven mij moed.
U nodigt mij aan tafel
voor het oog van de vijand,
u zalft mijn hoofd met olie,
mijn beker vloeit over.
Geluk en genade volgen mij
alle dagen van mijn leven,
ik keer terug in het huis van de HEER
tot in lengte van dagen.

Vandaag gaan we op kennismaking in Almere. We zijn heel benieuwd naar alles wat we daar te horen, te zien en te voelen krijgen. Dat laatste zeg ik er expres bij: voelen. Want een eerste indruk, een aanvankelijke intuïtie is niet gemakkelijk weer om te buigen, en dat moet misschien ook helemaal niet. Dat er wel of geen verlangen, wel of geen warmte, wel of geen toewijding, wel of geen vrede, wel of geen visie, wel of geen hoop is, dat zijn allemaal dingen die je alleen door middel van intuïtie kunt voelen.
Ik merk heel sterk dat in de overwegingen (waarbij uiteraard ook veel meer rationele afwegingen een rol spelen) die er zijn rond beroepen werkelijk talloze aspecten een rol spelen. Gisteren verwoordde iemand in een gebed waarin om wijsheid voor mij en Joke werd gebeden ook dat we in de veelheid van alle indrukken en overwegingen weer de eenvoud mogen vinden. De een-voudigheid dus als kern van de onoverzichtelijke veel-voudigheid.
Dat verbind ik nu even met een trouwdienst waarin ik voor moet gaan en waarin ik ga preken over Prediker 4 vers 9: 'Je kunt beter met z'n tweeën dan alleen zijn.' Nu is het niet direct deze spreuk die verder helpt bij de overwegingen;-) maar wel het gegeven dat dit een wijsheidsspreuk is. In de preek zeg ik het zo:

Vandaag laten we ons het een en ander wijs maken door de Prediker. Deze wijsheid proberen we te spellen, te proeven, tot op de kern en dat is bijbels gezien altijd tot op Jezus. Want het lukt mij nooit om het woord ‘wijsheid’ in de mond te nemen zonder dat mijn gedachten uitgaan naar Jezus Christus. Want over hem wordt in het Nieuwe Testament gezegd dat alle schatten van de wijsheid en de kennis in hem verborgen zijn (Kolossenzen 2:3).

Dus daar licht iets op van die een-voud: alle wijsheid is verborgen in Christus.

Het is een intensieve periode die we (Joke en ik) momenteel doormaken. Drie kerken die een beroep op ons doen (in alfabetische volgorde;-): Almere, Haarlem en Leeuwarden. Een weblog is niet de plaats om allerlei overwegingen over de verschillende beroepen te delen (jammer, jammer denk je nu misschien), maar ik kan toch op z'n minst iets vertellen over dingen die me opvallen.
Zo waren we gisteren in Leeuwarden voor een nadere kennismaking: veel mensen, veel betrokkenheid, veel warmte, veel verlangen. Het meest viel me op dat er behoefte is aan 'verbinding': het verbinden van mensen met elkaar, het verbinden van onze harten met Gods hart, het verbinden van allerlei mooie initiatieven op het gebied van pastoraal en missionair gemeente zijn. Verbondenheid dus als rode draad: verlangen naar leven in verbondenheid.
Nu zal de kerk van Leeuwarden daarin niet uniek zijn. Ik merk dat het een heel breed levend verlangen is: verbinding maken met elkaar, met God, ook weer met onze eigen gereformeerde traditie, verbinding maken met onszelf op zielsniveau, met de samenleving. Het zit in de lucht: 'Samen werken, samen leven' enzo. Kerken doen er goed aan om dat op zich in te laten werken, het aan te grijpen en uit te buiten als een nieuwe kans: verlangen naar verbondenheid, inzetten op verbinden. Want de sterke veranderingen die zich de voorbije jaren hebben voorgedaan op allerlei gebied (verschuivingen in spiritualiteit, liturgie, kerk-zijn, meer open, meer relationeel, meer ervaringsgericht) vragen momenteel om een nieuwe bedding van gezamenlijkheid.
'Verbinden' dus als roeping, wie dan ook, waar dan ook, in de samenleving en in de kerk. Meer daarover: www.leveninverbondenheid.nl.

Ik merk dat dingen die me bezighouden rond bijvoorbeeld Passie voor Preken als vanzelf ook mee gaan klinken in pastorale ontmoetingen. Zo had ik vanmiddag twee gesprekken waarin ik Psalm 63 heb gelezen, omdat het daar zo intensief over de ziel gaat. Een prachtige, intieme Psalm is het, vol zielsverlangen. Ik geef het hierbij ook maar gewoon aan jou door (Psalm 63:1-9):

God, u bent mijn God, u zoek ik,
naar u smacht mijn ziel,
naar u hunkert mijn lichaam
in een dor en dorstig land, zonder water.

In het heiligdom heb ik u gezien,
uw macht en majesteit aanschouwd.
Uw liefde is meer dan het leven,
mijn lippen zingen uw lof.

U wil ik prijzen, mijn leven lang,
roepend uw naam, de handen geheven.
Dan wordt mijn ziel verzadigd met uw overvloed,
jubel ligt op mijn lippen, mijn mond zal u loven.

Liggend op mijn bed denk ik aan u,
wakend in de nacht prevel ik uw naam.
U bent altijd mijn hulp geweest,
ik juichte in de schaduw van uw vleugels.
Ik ben aan u gehecht, met heel mijn ziel,
uw rechterhand houdt mij vast.

Vandaag was er dan de Lustrumconferentie van Passie voor Preken. Ron van de Spoel memoreerde in een kort woord waarin hij stil stond bij het lustrum dat hij en ik destijds (in 2002) in een cafeetje in Amersfoort elkaar ontmoet hebben en dat we daar toen het initiatief hebben genomen voor de preekbeweging en de naam hebben gevonden: 'Passie voor Preken'. We zijn inmiddels vijf jaar verder. De naamsbekendheid van de beweging is groot en we hopen in de komende vijf jaren op het vlak van bezinning nog wat meer aan de weg te gaan timmeren. We hebben ook gekozen voor een nieuwe slogan (voor de communicatiedeskundigen: een pay-off): voor homiletische bezinning en bezieling. Ik ben heel benieuwd wat de komende jaren gaan brengen. Aan de reacties op de verhalen van Ron en mij was in elk geval te merken dat er heel veel voedingsbodem is om verder te denken en te spreken over de persoon van de prediker en zijn/haar betekenis voor de preek, en specifieker nog voor het bezig zijn met de zorg voor de eigen ziel.
Onze beide verhalen zijn te vinden op www.passievoorpreken.nl. Hieronder ook een rechtstreeks link naar de beide verhalen:

Ron van der Spoel, Persoonlijk preken
Jos Douma, Waarlijk, mijn ziel...

Gisteren kreeg ik een doos binnen met daarin twintig exemplaren van het boek dat we als de Visiegroep van Passie voor Preken hebben geschreven. Ik hoop van harte dat het boek bij zal dragen aan een verdergaand gesprek over de prediking. Er wordt veel gesproken over dat onderwerp, vaak wat zorgelijk en ontevreden. De prediking zou niet relevant zijn, niet aansprekend, niet eigentijds, niet spiritueel. Misschien dat dat allemaal ook wel waar is. Misschien ook niet.
In elk geval wil ik me de titel van een boek over prediking van John Stott weer eigen maken: 'I Believe in Preaching'! Ik geloof in preken! Want ik geloof dat Gods Geest juist door de prediking (zeker, ook wel door andere middelen) de genade van de Zoon in ons leven wil laten binnenkomen.
Zelf schreef ik in het boek een bijdrage met de titel: 'Preken in een spirituele tijd. Pleidooi voor een spirituele homiletiek'. Als je het alvast wil lezen, kan dat: Preken in een spirituele tijd.

Kijk ook op josdouma.nl/passievoorpreken

Kortgeleden ontdekte ik dat er in maart een persbericht is verschenen dat de KRO, Trouw en Uitgeverij Ten Have een Maand van de Spiritualiteit gaan organiseren en dat deze maand de komende vijf jaren elk jaar zal terugkeren. Een heel erg boeiend initiatief wat mij betreft! Uit het persbericht:

De eerste spirituele maand vindt plaats van 26 oktober t/m 23 november 2007 en draagt het thema 'Hartstocht'. De 'Maand van de Spiritualiteit' start dit jaar met het 'Uur van de Meditatie'. Daarna volgt een maand lang een scala aan landelijke en regionale activiteiten passend bij het thema hartstocht: wat betekent het als je leeft en werkt met passie?
Zo organiseert de KRO een mega-hartstocht wandeling. Dagblad Trouw belegt een speeddate sessie met een aantal ingewijden op het gebied van hartstocht & spiritualiteit. En Uitgeverij Ten Have start een reeks boeken met als titel 'Spiritualiteit werkt...'
De Maand van de Spiritualiteit nodigt iedereen uit om de werking van spiritualiteit voor het persoonlijke en maatschappelijke leven te ervaren.
Het doel van de Maand is om aan te sluiten bij een steeds bredere stroom van zingeving. De Maand wil aantonen dat een spiritueel gevoel is teruggekeerd in de harten van mensen.

Heel boeiend allemaal. Een uitgelezen kans ook voor kerken om het thema op de agenda te zetten in deze spirituele maand (oktober-november 2007) en in missionair gerichte activiteiten aan te sluiten bij het breed leven verlangen naar spiritualiteit.

Aardig is het overigens om te zien dat het logo van Passie voor Preken wel enige overeenkomst vertoont met dat van De maand van de Spiritualiteit. Passie voor Preken wil dan ook speciaal aandacht vragen voor de meer persoonlijke en spirituele dimensie van de prediking, onder andere op de conferentie van donderdag 21 juni.

stilteruimte.josdouma.nl
josdouma.nl/spiritualiteit
josdouma.nl/venicreatorspiritus

Volgende week donderdag is er de eerste Jubileumconferentie van Passie voor Preken! Het thema is: 'Er preekt een echt mens...'. Ron van der SPoel en ik zullen 's morgens spreken. Mijn verhaal zal als thema hebben: 'Waarlijk, mijn ziel...'. Ik wil proberen om vanuit het bijbelse begrip 'ziel' iets te zeggen over de prediking en de persoonlijke betrokkenheid van de predikant daarin.
Toen ik vorige week in Koningshoeven was, kwam ik een preek op het spoor van Bonhoeffer over Psalm 62 (waar het citaat 'Waarlijk, mijn ziel...' uit komt). Ik geef er kort iets van door:

Dat woordje 'ziel' klinkt zo vreemd temidden van de verwarring en het geschreeuw van de stemmen die zichzelf aanprijzen. Het heeft een zo rustige en stille klank, dat het nauwelijks meer uitkomt boven het razen en woeden in ons innerlijk. Maar het heeft een klank van grote verantwoordelijkheid en ernst: jij, mens, hebt een ziel. Let op dat je die niet verliest, dat je niet op een dag ontwaakt uit het gewoel van het leven - zowel beroepsmatig als privé - en ziet dat je van binnen hol bent geworden, een speelbal van gebeurtenissen, een blad waarmee de wind speelt, en dat uiteindelijk verwaait; dat je geen ziel hebt. Mens, let op je ziel!

Heel de preek is erg mooi. Wat me treft is dat het een preek is uit 1928, uit Bonhoeffers vicariaatsperiode in Barcelona, toen hij nog maar 22 jaar oud was. De spirituele, contemplatieve lijn, die vooral in de Finkenwalder periode zichtbaar is geworden (1937-1939) is dus al heel vroeg aanwezig geweest.

Afgelopen woensdagmorgen, na de conferentie die ik met de broeders van Koningshoeven had, richtte Dom Bernardus zich met een dankwoordje tot mij. Hij gaf me een boekje kado met de titel 'Een juichkreet van het hart'. In dat boekje zijn veertig Jezuswoorden verzameld uit de gouden eeuw van Citeaux. Bij het eerste woord, zo zei de vader abt, moest hij altijd denken aan mijn boeken. Het is een uitspraak van Bernard van Clairvaux.

Schrijft ge over iets,
het kan me niet behagen als ik daarin niet Jezus lees.
Houdt ge een betoog of bespreking,
het kan me niet boeien als Jezus er niet doorheen klinkt.
Jezus is als honing in de mond,
een lied in het oor,
een juichkreet in het hart.

Ik was erg blij met dit citaat uit de mond van Dom Bernardus. En ik herinner me dat ik het citaat zelf ook een keer heb voorgelezen in een preek, aardig lang geleden al. Een klein speurtochtje door al mijn digitale preken leverde dit op (ik citeer uit een Kerstpreek die ik in Beverwijk hield op 25 december 2002):

Hoe kostbaar is die naam Jezus voor u? Is het voor u de allermooiste naam die u op de lippen kunt nemen? Gaat uw hart sneller kloppen als u die naam hoort? Mist u iets als over die naam gezwegen wordt?

In een heel oud boek, het werd al geschreven in 1658 (Isaäc Ambrosius, Zien op Jezus), vond ik daarover twee mooie uitspraken. De eerste is van Augustinus, die leefde in de vijfde eeuw. Augustinus had de werken van Cicero gelezen, een bekende Romeinse redenaar, en hij roemde die werken vanwege hun welsprekendheid. En toch gaf hij dit oordeel over die werken van Cicero: 'Ze zijn niet zoet, omdat er de naam van Jezus niet in gevonden wordt.'

De tweede uitspraak die ik vond in dat oude boek is van Bernardus van Clairvaux, een heel bekende monnik uit de 12e eeuw. Hij zegt: 'Als u iets schrijft, het smaakt me niet, als ik Jezus daar niet in lees; als u redetwist of een gesprek voert, het smaakt mij niet, als ik Jezus daarin niet hoor. Jazeker, alles wat wij spreken is geheel onsmakelijk, als het niet met dit zout wordt smakelijk gemaakt, het zout van de naam van Jezus.'

Blijkbaar is Ambrosius wat minder nauwkeurig in het citaat, of hij citeert iets anders. Inhoudelijk is het in elk geval hetzelfde: als Jezus er niet in is, smaakt het niet!

Vandaag staat er in het Nederlands Dagblad een interview met boer/filosoof Jan Huijgen, winnaar van de Mansholtprijs: 'Bid en doe het goede'. Huijgen vertelt in dat interview dat hij zich laat leiden door wat Bonhoeffer eens heel mooi schreef: 'Bid en doe het goede'. Het is precies dit citaat dat tijdens mijn verblijf in Abdij Koningshoeven ook weer is gaan spreken. In de bibliotheek in het gastenverblijf vond ik een exemplaar van Bonhoeffers 'Verzet en overgave'. Al in mijn studietijd ontdekte ik in dat boek enkele gedeelten die me zeer aanspraken en die voor mij betekenisvol werden en zijn gebleven. Afgelopen dinsdagavond kreeg ik daar om zo te zeggen opnieuw 'contact' mee. De volgende zinnen komen uit Boenhoeffers 'Gedachten voor de doopdag van Dietrich Wilhelm Rudiger Bethge':

Ons christen-zijn zal in deze tijd bestaan uit slechts twee elementen: bidden en onder de mensen het goede doen. Elk denken en praten en organiseren van christenen moet herboren worden uit dat bidden en dat doen.

Het is niet aan ons de dag te voorspellen - maar die dag zal komen - dat er weer mensen geroepen worden om zó Gods Woord te spreken dat de wereld er onder verandert en zich vernieuwt. Het zal een nieuwe taal zijn, volkomen a-religieus misschien maar bevrijdend en verlossend als de taal van Jezus; de mensen zullen ontsteld zijn maar zich gewonnen geven aan haar kracht; een taal van een nieuwe rechtvaardigheid en waarheid, een taal die de vrede verkondigt tussen God en de mensen en de nabijheid van zijn Rijk. (...) Tot die tijd zal de zaak der christenen verborgen zijn en stil, maar er zullen mensen zijn die bidden en het goede doen en wachten op Gods uur. Ik hoop dat jij één van hen zult zijn en dat eens van jou gezegd zal worden: 'Maar het pad der rechtvaardigen is als het glanzende morgenlicht, dat steeds helderder straalt tot de volle dag' (Spr. 4:18).

Visionaire woorden van een spiritueel theoloog. Woorden ook die passen bij de regel van de Benedictijnen bij uitstek: 'Bid en werk'. Woorden die vragen om lectio divina: geestelijke lezing.

Ik ben net terug uit Berkel-Enschot. Ruim 24 uur mocht ik in abdij Koningshoeven verblijven. Het was een mooie tijd. Ik heb de getijden meegemaakt (wat onder meer inhield dat mijn wekker vanmorgen op 4.15 uur stond zodat ik het nachtofficie van 4.30 uur kon meemaken). Ik mocht met de broeders mee-eten (in stilte, er werd voorgelezen uit geestelijke literatuur). En ik had twee 'conferenties' met de broeders waarin ik vertelde over 'Jezus ontdekken' en 'Leven in verbondenheid'. We hebben het wederzijds als inspirerend en bemoedigend ervaren.
Op de foto zie je me samen met Dom Bernardus (overigens een leeftijdgenoot, hij is net als ik in 1968 geboren). We hebben een paar boeiende gesprekken met elkaar gehad. Wat me daarin trof was dat hij zorgen had over het monastieke leven in het algemeen. Volgens hem zijn er momenteel drie gevaren die dat leven bedreigen: 1) activisme, 2) individualisme, 3) oppervlakkigheid. Ik hoop daar de komende tijd nog weer op terug te komen op deze blog, maar het lijkt me zo dat de gevaren die het monastieke leven bedreigen niet veel afwijken van die welke het leven van de christelijke kerk bedreigen.
In elk geval heb ik voor de komende dagen heel wat 'stof' om te delen op deze weblog. Over: de ziel, de psalmen, Gods onvoorwaardelijke liefde, de taal van Jezus, verbondenheid, Bonhoeffer, Bernard van Clairvaux en de getijden.

www.koningshoeven.nl

Enkele maanden geleden ontving ik een mailtje van de prior van abdij Koningshoeven in Berkel-Enschot. Hij vertrouwde me daarin toe dat de broeders van de abdij regelmatig en met vreugde mijn preken van mijn website lazen. Dat trof me uiteraard zeer aangenaam en ik rende ook snel naar beneden om Joke te laten delen in mijn vreugde en verrassing. In dezelfde mail werd ik gevraagd of ik een keer gast wilde zijn in de abdij en ook een lezing te geven. Dat gaat morgen en overmorgen gebeuren. Ik hoop van dinsdag 12 uur tot woensdag 13 uur in de abdij te zijn en er het dagritme mee te maken. Dinsdag hebben we dan om 17 uur en woensdag om 8.15 uur twee 'conferenties' waarin we doorspreken over het thema 'Leven in verbondenheid'.
Wat ik nog niet zo gemakkelijk vind is om deze ruim 24 uren niet te willen beleven als productieve tijd. Er staat van alles in mijn agenda wat nog moet gebeuren, en de verleiding is groot om de tijd in het klooster daarvoor te gebruiken. Maar ik ga het toch niet doen. Ik neem de Bijbel mee (en ga me richten op Genesis 25 tot 35; dat is stiekem toch een stukje preekvoorbereiding omdat ik zondag hoop te preken over Genesis 32:27b 'Ik laat u niet gaan tenzij u mij zegent' - maar mijn kernvraag zal zijn: wat leer ik in dit gedeelte van de Bijbel over Gods weg met mijzelf?) en het boekje 'Leven in verbondenheid' omdat dat het uitgangspunt vormt voor de bezinning met de broeders.

Voor wie mee wil leven volgt hieronder de dagindeling van Koningshoeven (meer informatie op: www.koningshoeven.nl):

04.15	opstaan
04.30	nachtwake (metten)
05.30	ontbijt, persoonlijk gebed en geestelijke lezing
07.00	morgengebed (lauden) en eucharistieviering
07.45	geestelijke lezing
08.45	voormiddaggebed (terts)
09.00	arbeid
12.00	middaggebed (sext)
12.15	middageten
13.00	middagrust
14.30	namiddaggebed (noon)
14.45	arbeid
17.45	avondgebed (vespers) en meditatie
18.30	avondeten
18.45	vrije tijd
19.30	dagsluiting (completen)

Eerdere blog-berichten (1 februari 2007 tot 31 mei 2007)